იდეალურად გლუვი კანი, პატარა ცხვირი, გამოკვეთილი ყვრიმალები, სავსე ტუჩები და უნაკლო სახის ნაკვთები — სოციალური ქსელების ეპოქაში სილამაზეს სულ უფრო ხშირად ალგორითმები განსაზღვრავენ. მაგრამ რა ხდება მაშინ, როდესაც ადამიანი საკუთარ ბუნებრივ გარეგნობას ვეღარ იღებს და სარკეში იმ სახის დანახვა სურს, რომელსაც მხოლოდ ტელეფონის ეკრანზე ხედავს?
როდესაც ვირტუალური სილამაზე რეალურ მოთხოვნად იქცევა
Instagram-ისა და სხვა სოციალური პლატფორმების ფილტრები თავდაპირველად ფოტოების გასალამაზებლად და გასართობად შეიქმნა. თუმცა ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად მათი შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად გაიზარდა.
თანამედროვე ციფრულ ფილტრებს შეუძლიათ სახის პროპორციების შეცვლა, კანის ტექსტურის გასწორება, ცხვირის ვიზუალური დაპატარავება, ტუჩების გადიდება და თვალების ფორმის კორექტირება.
შედეგად, მომხმარებელი ეკრანზე საკუთარი თავის გაუმჯობესებულ, ხშირად კი რეალობისგან მნიშვნელოვნად განსხვავებულ ვერსიას ხედავს.
პრობლემა მაშინ ჩნდება, როდესაც ეს ციფრული გამოსახულება სილამაზის პირად სტანდარტად იქცევა.
ადამიანი საკუთარ თავს უკვე არა სხვა ადამიანებს, არამედ საკუთარი სახის ხელოვნურად შექმნილ ვერსიას ადარებს.
„მინდა ისეთი სახე მქონდეს, როგორიც ფილტრში მაქვს“
ესთეტიკურ მედიცინაში რამდენიმე წელია განიხილება ფენომენი, რომელსაც ხშირად Snapchat dysmorphia-ს უწოდებენ.
ტერმინი აღწერს შემთხვევებს, როდესაც ადამიანები კოსმეტიკურ ჩარევებს საკუთარი გაფილტრული ფოტოების მსგავსი გარეგნობის მისაღებად განიხილავენ.
2018 წელს სამედიცინო ჟურნალ JAMA Facial Plastic Surgery-ში გამოქვეყნებულმა სტატიამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, თუ როგორ შეიძლება დამუშავებულმა ფოტოებმა პაციენტების ესთეტიკური მოლოდინები შეცვალოს.
მნიშვნელოვანია, რომ ეს ტერმინი დამოუკიდებელი სამედიცინო დიაგნოზი არ არის. თუმცა იგი ასახავს თანამედროვე პრობლემას — ციფრული გამოსახულების გავლენას საკუთარი გარეგნობის აღქმაზე.
რატომ მოქმედებს ფილტრები ჩვენს ფსიქოლოგიაზე?
სოციალური ქსელები ყოველდღიურად გვთავაზობს ფოტოებს, რომლებზეც ადამიანები თითქოს იდეალურად გამოიყურებიან.
ამ გამოსახულებების მნიშვნელოვანი ნაწილი დამუშავებულია: შეცვლილია განათება, კანის ტექსტურა, სახის ნაკვთები და ზოგჯერ სხეულის პროპორციებიც.
როდესაც ადამიანი ასეთ ფოტოებს მუდმივად უყურებს, შეიძლება გაუჩნდეს განცდა, რომ ბუნებრივი კანი, მიმიკური ნაოჭები ან სახის ასიმეტრია ნაკლია, რომელიც აუცილებლად უნდა გამოასწოროს.
ფსიქოლოგიური კვლევები მიუთითებს, რომ გარეგნობაზე ორიენტირებულ სოციალურ შედარებასა და იდეალიზებული გამოსახულებების ხშირ ნახვას ზოგიერთ ადამიანში სხეულით უკმაყოფილების გაძლიერება შეუძლია.
თუმცა ეს გავლენა ყველასთვის ერთნაირი არ არის და სოციალური ქსელების გამოყენება ავტომატურად არ იწვევს ფსიქოლოგიურ პრობლემებს.
პლასტიკური ქირურგია და ციფრული ილუზია
პლასტიკური ქირურგია და ესთეტიკური მედიცინა თანამედროვე ჯანდაცვის მნიშვნელოვანი მიმართულებებია. სწორად შერჩეული და პროფესიონალურად შესრულებული პროცედურები ადამიანებს კონკრეტული ესთეტიკური თუ სამედიცინო პრობლემების მოგვარებაში ეხმარება.
თუმცა ციფრული ფილტრის მიერ შექმნილი შედეგი ყოველთვის რეალისტური არ არის.
ფილტრს შეუძლია წამებში შეცვალოს სახის ანატომიური პროპორციები, გააქროს კანის ბუნებრივი ტექსტურა და შექმნას ისეთი ვიზუალური ეფექტი, რომლის ზუსტად გამეორება სამედიცინო ჩარევით შეუძლებელია.
ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ესთეტიკური პროცედურის გადაწყვეტილება ეფუძნებოდეს რეალისტურ მოლოდინებს და არა მხოლოდ სოციალური ქსელის ფოტოს.
ახალგაზრდები და იდეალური გარეგნობის წნეხი
სოციალური ქსელების გავლენა განსაკუთრებით საყურადღებოა მოზარდებისა და ახალგაზრდების შემთხვევაში, რადგან ამ ასაკში საკუთარი გარეგნობისა და თვითშეფასების ფორმირება ჯერ კიდევ მიმდინარეობს.
მოწონებები, კომენტარები, გამომწერების რაოდენობა და პოპულარული სილამაზის ტენდენციები ზოგჯერ გარეგნობასთან დაკავშირებულ შფოთვას აძლიერებს.
ადამიანმა შეიძლება დაიწყოს საკუთარი სახის ისეთი დეტალების კრიტიკული შეფასება, რომლებსაც მანამდე განსაკუთრებულ ყურადღებას არ აქცევდა.
ამიტომ სპეციალისტები ხაზს უსვამენ მედიაწიგნიერების მნიშვნელობას — უნარს, განვასხვაოთ რეალური გარეგნობა ციფრულად შეცვლილი გამოსახულებისგან.
სილამაზის ახალი სტანდარტი — ბუნებრივი სახე
ბოლო წლებში სოციალურ ქსელებში სულ უფრო ხშირად ჩნდება კამპანიები, რომლებიც დაუმუშავებელი ფოტოების გამოქვეყნებას, კანის ბუნებრივი ტექსტურის ჩვენებასა და გარეგნობის მრავალფეროვნების მიღებას უწყობს ხელს.
ეს ტენდენცია ერთგვარი პასუხია იდეალიზებული ციფრული სილამაზის კულტურაზე.
ბუნებრივი გარეგნობის მიღება არ ნიშნავს ესთეტიკურ პროცედურებზე უარის თქმას. მთავარი ის არის, რომ გადაწყვეტილება ადამიანის თავისუფალ სურვილს ეფუძნებოდეს და არა მუდმივ ზეწოლას, თითქოს საკუთარი სახე არასაკმარისად ლამაზია.
ვინ განსაზღვრავს ჩვენს სილამაზეს — ჩვენ თუ ალგორითმი?
სოციალური ქსელების ფილტრები თავისთავად საფრთხეს არ წარმოადგენს. ისინი შეიძლება იყოს გართობის, შემოქმედებისა და თვითგამოხატვის საშუალება.
მაგრამ როდესაც ადამიანი საკუთარ რეალურ გამოსახულებას მხოლოდ ციფრულად შეცვლილ ვერსიასთან შედარებით აფასებს, სილამაზის აღქმა შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს.
ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა დღეს შესაძლოა ის კი არ იყოს, რამდენად შეგვიძლია გარეგნობის შეცვლა, არამედ ის, რატომ გვიჩნდება სურვილი, დავემსგავსოთ საკუთარ თავს, რომელიც სინამდვილეში არასოდეს არსებულა.
მოამზადა გიორგი საკარულმა
